tren

13 Mayıs 2010

Müzeler, Karikatür Müzeleri ve Anadolu Üniversitesi Eğitim Karikatürleri Müzesi

Atatürk Üniversitesi İletişim Fakültesi Ulusal İletişim Kongresi – Erzurum, (13-15 Mayıs 2010)

Prof. Dr. Atila ÖZER Anadolu Üniversitesi Karikatür Sanatını Araştırma ve Uygulama Merkezi

Geçmişin kültür değerlerini belirli bir düzen içerisinde korumak ve sergilemek için oluşturulan açık ve kapalı ortamlara müze denir. Toplumun gelişmesi ve eğitilmesi için vazgeçilmez olan müzeler; devletler, kurumlar ve kişiler tarafından kurulup, yaygınlaştırılmıştır. Müzeler; kentlerin kimliğinin önemli öğeleridir.

Müzecilik 16. yy’da İtalya’da başlamıştır. İtalyan hükümdarlar hazinelerini ortaya çıkararak övünmeyi, prestij sağlamayı düşünmüşlerdir. Fransız İhtilali’nden sonra “değerli koleksiyonlardan tüm insanlar yararlanmalı” anlayışı benimsenmiş, Paris’teki Louvre Sarayı halka açık bir müzeye dönüştürölmüştür.

Müzelerin çoğalmasının bir nedeni de sömürgeciliktir. Güçlü ülkeler sömürgeleri altındaki ülkelerin varını yoğunu alıp kendi ülkelerine götürmüşlerdir. Sonraları bu eserlerin gerçek sahipleri çalman değerlerini geri istemeye başlayınca ulusal kaynaklara dayanan müzecilik öne çıkmaya başlamıştır. Zaman geçtikçe müzeler önemsenmiş, kentlerin adlarıyla anılmaya başlamıştır. Londra (ingiltere) denince British Museum akla gelir. St. Petersburg (Rusya) denince Hermitage Müzesi, Amsterdam (Hollanda) denince Van Gogh Müzesi, Bilbao (İspanya) denince Guggenheim Müzesi gibi kentlerle müzelerin adları özdeş hale gelmiştir.

Türkiye’deki ilk müze; 1846 yılında Ahmet Fethi Paşa tarafından kurulan Aya İrini’deki eski silahların sergilendiği müzedir. Türk Müzeciliği ressam Osman HAMDİ Bey’in çabalarıyla sistemleştirilmiştir. Kazı çalışmalarının öncüsü de Osman HAMDİ’dir. Cumhuriyet’le birlikte hemen her ilde bir müze açılmıştır.
Müzeler; biçimsel, içeriksel ve işlevleri açısından: Sanat müzeleri, Tarih müzeleri, Etnografya müzeleri, Bilim müzeleri, Teknoloji Müzeleri, Basın müzeleri, Askeri müzeler, Açık hava müzeleri olarak sınıflandırılabilir.

Dünyada sanatsal amaçlı müzelerin ön sıralarda yer aldığı bilinmektedir. Karikatür Müzeleri de sanatsal müzelerdendir. Çeşitli ülkelerdeki bilinen karikatür müzeleri: Gabrovo Mizah ve Yergi Evi Müzesi, (1972, Bulgaristan), Basel Karikatür ve Cartoon Müzesi (1980, İsviçre), Wilhelm-Busch Müzesi (1950, Almanya), Kent Üniversitesi Karikatür Araştırma Merkezi Müzesi (1975, İngiltere), Varşova Karikatür Müzesi (1978, Polonya), Bant Karikatür Sanat Merkezi Müzesi (1989, Belçika), Omiya Karikatür Sanatı Müzesi (1966, Japonya), Uluslararası Karikatür Sanatı Müzesi (1974, A.B.D.), Tolentino Karikatür Müzesi (1970, İtalya), İstanbul Büyükşehir Belediyesi Karikatür ve Mizah Müzesi (1975, Türkiye), Japonya’da Kamiyubetsu Karikatür-Çizgi Roman Müzesi, Küba’daki Mizah Müzesi, Almanya’daki Greiz Müzesi, Meksika’daki Karikatür Sanatı müzesi…

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ Eğitim Karikatürleri Müzesi; 17 Aralık 2004 tarihinde hizmete sokulmuştur. Bu müzenin Eskişehir’de ve Anadolu Üniversitesi’nde açılması tesadüf değildir. Anadolu Üniversitesi, karikatür etkinliklerine 1983 yılında “Karikatür Kulübü”nü kurarak başlamıştır. 1984 yılında İletişim Fakültesi öğrencileri için KARİKATÜR” seçmeli ders olarak Türkiye üniversitelerinde ilk kez programa alındı. Yarışmalar düzenlendi, sergiler açıldı, seminerler, atölye çalışmaları yapıldı. Nehar TÜBLEK, Semih BALCIOĞLU, Raşit YAKALI, Ferruh DOĞAN, Ali Ulvi ERSOY, Necmi Rıza AYÇA, Semih POROY, Nezih DANYAL, Kamil M AS ARACI, Tan ORAL, Yurdagün GÖKER, Salih MEMECAN, Kemal Gökhan GÜRSES gibi karikatür ustaları Hıfzı TOPUZ, Orhan KOLOGLU gibi araştırmacılar davet edilerek konferanslar düzenlendi. Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’nde Türkiye’de ilk olarak 1990 yılında Çizgi Film (Animasyon) Bölümü açıldı. Anadolu Üniversitesi’nin 40. kuruluş yıldönümünde Turhan SELÇUK’a “Onursal Doktor” unvanı verildi (1998). Türkiye’de karikatür konusunda bilimsel çalışmalar yapmak için; 5 Eylül 2002 tarihinde Anadolu Üniversitesi Karikatür Sanatını Araştırma ve Uygulama Merkezi kuruldu. Bu merkezin amaçları: Karikatür konulu; yayın ve belgeleri toplamak, yayınlar yapmak, araştırmalar yapmak, araştırma yapanları desteklemek, uygulamalı çalışmalar yapmak, sergiler açmak, bilimsel toplantılar, yarışmalar düzenlemek, bir karikatür müzesi kurmak olarak belirlendi.

2000 yılında “Yeni Bir Yüzyıla Girerken Eğitim Sorunları” konulu Uluslararası Karikatür Sergisi düzenlendi. Bu sergiye 34 ülkeden, 195 karikatürcü, 482 karikatürle katıldı.
2004 yılında “E-Eğitim, E-Avrupa, E-Euro EEE?!” konulu Uluslararası Karikatür Sergisi düzenlendi. Bu sergiye de 37 ülkeden, 156 karikatürcü, 620 karikatürle katıldı.
2004 yılında yapılan uluslararası serginin açılışına gelen ilk Türk kadın karikatürcü Selma EMİROĞLU ve bu çalışmalarda üniversitemize destek olan karikatür sanatçısı Tan ORAL’a dönemin Rektörü Prof. Dr. Engin ATAÇ onur plaketi ve hizmet ödülü verdi.

Bu birikimler; Anadolu Üniversitesi EĞİTİM KARİKATÜRLERİ MÜZESİ’nin açılmasında önemli rol oynadı. Müzenin açılışı büyük ilgi gördü. Açılışta; Eskişehir Valisi Kadir ÇALIŞIC1, Büyükşehir Belediye Başkanı Prof. Dr. Yılmaz BÜYÜKERŞEN, İstanbul’dan gelen bir grup karikatür sanatçıları ve davetliler vardı. Cumhuriyet gazetesi çizeri Tan ORAL müzenin alt katında başlangıç sergini açtı. (17 Aralık 2004- 25 Şubat 2005)

Müze binası; Eskişehir’in Odunpazarı semtinde SIT alanı içinde bulunmaktadır. 1900’lü yılların başında iki ayrı ev olarak yapıldığı bilinmektedir. Bina aslına uygun şekilde restore edilmiş, iç düzenlemelerde müzenin amacı dikkate alınmıştır. Kullanım alanı 265 metrekaredir. MÜZE : “Akcami Mah. Malhatun Sk. No: 6 Odunpazarı ESKİŞEHİR”
adresinde bulunmaktadır. Müze; üniversite kampusunun dışında Eskişehir’in ilk yerleşim bölgesinde ve Atatürk Lisesi’nin yakınındadır. Müzenin 35 metrekarelik küçük bir bahçesi de vardır. Bu bahçenin duvarında ünlü Türk çizerleri Turhan SELÇUK ve Tan ORAL’ın metal malzeme ile yapılmış karikatürleri yer almaktadır.

Müze’nin üst katında, Türkiye dışındaki ustaların karikatürlerinin sergilendiği bir ana salon, siyasi liderlerin portrelerinin bulunduğu Portreler Odası, müzenin bulunduğu kentteki çizerlerin tanıtıldığı Eskişehirli Karikatürcüler Odası, çeşitli karikatür etkinliklerine ait afişlerin bulunduğu Afiş Odası, Türk karikatürcülerinin tanıtıldığı 2 adet Türk Karikatür Ustaları Odası bulunmaktadır. Üst kattaki karikatürler; daimi sergi şeklinde müze koleksiyonundaki eserlerden oluşturulmuştur. Ayrıca önemli mizah dergileri, kitaplar, tabaklar, heykeller de sergilenmektedir.

Zemin katta; orta salon değişken sergilerin yapılabileceği alan olarak düzenlenmiştir. Periyodik olarak gerek kişisel ve gerekse karma sergilerin açılabileceği bu salon, (yanlış bir kanı olarak müzeler için bilinen; durağan, değişmeyen müze anlayışını yıkarak) yaşayan bir müze ortamı oluşturmak için düzenlenmiştir. Zemin katta; yönetim odası, arşiv odası ve araştırma-uygulama çalışmalarının yapıldığı bir başka oda da bulunmaktadır. Araştırma-uygulama odası; bilgisayarların ve kitap dolaplarının yer aldığı odadır. Bilgisayarlar internet bağlantılı ve müze arşivindeki karikatürleri izleme olanağı ile donatılmıştır. Kitaplıkta “karikatür” konulu (tez, makale, araştırma çalışması, albüm, dergi vb.) kitap bulunmaktadır. Zemin katta müzeyi ziyaret edenlerin yanlarında götürebilmeleri için kitap, kartpostal, afiş, katalog ve hediyelik eşyaların bulunduğu bir de satış bölümü vardır.
Müze koleksiyonunda 1500’den fazla orijinal Türk ve dünya sanatçılarının karikatürü vardır. Arşivde 1250 kitap, 700 mizah dergisi, karikatür konulu tezler, makaleler bulunmaktadır.

Müze henüz 5. yaşını tamamlamıştır. Bu güne kadar Türk ve dünya karikatürcülerinin 40 ayrı sergisi gerçekleştirilmiştir. Henüz yeni yeni tanınmaya başlayan müzeyi 5 yılda 60 bine yakın kişi ziyaret etmiştir. Müze: Pazartesi ve Bayram Günleri dışında saat; 10.00-18.00 arası ziyarete açıktır.

Müzedeki yapılan bazı önemli etkinlikler:
Tan ORAL Sergisi: 17 Aralık 2004 – 25 Şubat 2005
Turhan SELÇUK Grafik Mizah Sergisi: 28 Şubat 2005 – 2 Nisan 2005
Semih BALCIOĞLU Sergisi: 6 Nisan 2005 – 6 Mayıs 2005
Gürbüz Doğan EKŞİOĞLU Sergisi: 11 Mayıs 2005 – 6 Haziran 2005
Necati ABACI Eskişehir’de Anma Sergisi: 14 Ekim 2005 – 12 Kasım 2005
Kamil MASARACI: 3 Şubat 2006 – 31 Mart 2006
Eskişehirli Sanatçılar Sergisi: 31 Mart 2006 – 17 Mayıs 2006
Ercan AKYOL ve Emre ULAŞ Sergisi: 17 Mayıs 2006 -12 Haziran 2006
Seramik Çizgi Kahramanlar Sergisi: 14 Haziran 2006 – 27
Haziran 2006 Tebrizli Sanatçılar Sergisi: 28 Haziran 2006 – 15 Eylül 2006
Ivan Haramija HANS Sergisi: 27 Eylül 2006 – 17 Kasım 2006
Nezih DANYAL sergisi: 22 Kasım 2006 – 26 Aralık 2006
Musa KART “Çizmeden Yukarı” Sergisi: 17 Ocak 2007 – 15 Şubat 2007
Sait MUNZUR “Hatt-ı Müdafa” Sergisi: 21 Şubat 2007 – 21 Mart 2007
KARİKATÜR GÜNLERİ etkinliği : 16, 17, 18 Nisan 2007
Nasreddin Hoca Karikatür Sergisi: 6 Haziran 2007 – 15 Eylül 2007
Mikhail ZLATKOVSKY Sergisi: 26 Eylül 2007 – 22 Ekim 2007
Semih BALCIOGLU’nu anma sergisi: 26 Ekim 2007 – 21 Kasım 2007
Pertev Ertün Beytullah Heper Sergisi: 5-31 Aralık 2007
Anadolu Karikatürcüler Derneği Sergisi: 4 – 25 Ocak 2008
Ali Ulvi Ersoy’u Anma Sergisi (10. Yıl) : 30 Ocak – 29 Şubat 2008
Tan ORAL 50. Sanat Yılı Sergisi: 12 Mart – 18 Nisan 2008
Bireysel Silahsızlanma Sergisi (Umut Vakfı): 26 Eylül – 17 Ekim 2008
Eray ÖZBEK- Cem GÜNEN Nasreddin Hoca Sergisi: 22 Ekim – 21 Kasım 2008
Semih POROY ” FEKLAVYE Sergisi”: 26 Kasım – 31 Aralık 2008
Hikmet CERRAH “Çizdiysem Ben Çizdim” Sergisi: 7 Ocak – 6 Şubat 2009
Sanatta 60. Yıl / Güngör KABAKÇIOĞLU Sergisi: 11 Mart – 10 Nisan 2009
Bayram HACIZADE Karikatür Sergisi: 15 Nisan – 8 Mayıs 2009
Ergin GÜLEN Yağlıboya Karikatür Sergisi: 12 Mayıs – 30 Haziran 2009 .
Bulgaristan Karikatürleri Sergisi: 30 Eylül – 30 Ekim 2009
Karikatür Müzeleri Sergisi: 30 Eylül – 10 Ekim 2009
Orhan DOĞU Karikatür Sergisi : 4 Kasım – 4 Aralık 2009
Bulut Bebek / Nuray ÇİFTÇİ Bant Sergisi: 08 Mart – 08 Nisan 2010

Dünyada sayıları 40 civarında olan karikatür müzelerinden birinin Nasrettin Hoca’nın doğum yeri olan Eskişehir’e yeni bir kimlik kazandırmasından dolayı övünç duymaktayız.

“Bu Türkiye ‘de ikinci müze. Fakat burası harika. Girer girmez çarpıldım.
Ben bu kadar güzel olacağını ummamıştım buranın. Mutlu oldum. Sağ olun, var olun. “

Turhan SELÇUK Karikatürcü

“Her yönüyle başarılı olan bir karikatür müzesini görmekten çok mutlu oldum… Candan kutluyorum.”

Semih BALCIOĞLU Karikatürcü

“… Sözcük anlamıyla ‘üniversite’ evrensel anlamını yüklenmiş bir sözdür. Karikatür de evrensel değil midir? Bu müze, uzaktan yerel gibi görünüyor; aslında o kadar evrensel ki…”
Semih POROY Karikatürcü

“Bu karikatür müzesinde bulunmak doğrusu beni mutlu etti. Herkesin çalışabileceği, araştırma yapabileceği güzel bir mekan. Gelişmesini, büyümesini gönülden dilerim. ”
Doğan HIZLAN Yazar

“Yalnız Eskişehir için değil, Türkiye için çok önemli bir işi başarmışsınız. Özellikle müzecilik ve korumacılık açısından önemli bir katkı. Kent için, üniversite için ne mutlu. Karikatürcüler için de.”

Hami ÇAĞDAŞ Yazar, Eleştirmen

Özet

Müzeler; geçmişin kültür değerlerini belirlemek, taşınır taşınmaz tüm yapı, eşya, belge, anıt, eser ve kalıntıları saptamak, bunların korunmalarını sağlayarak insanlığın hizmetine sunmak gibi işlevlerle donatılmıştır. Toplumun gelişmesi ve eğitilmesi için vazgeçilmez olan müzeler; devletler, kurumlar hatta kişiler tarafından kurulup geliştirilmektedir.

Türkiye’de ilk müze 1846 yılında Ahmet Fethi Paşa tarafından Aya İrini’de eski silahların toplanmasıyla oluşturulmuştur. İstanbul’daki Arkeoloji Müzesi 1891de ziyarete açılmıştır. Cumhuıiyct’in ilanından sonra her alanda olduğu gibi müzecilikte de önemli gelişmeler yaşanmıştır. Bugün ülkemizde, Kültür ve Turizm Bakanlığı ‘na bağlı il müzelerinin dışında, Milli Savunma Bakanlığı, vakıflar, belediyeler, üniversiteler ve diğer kamu kuruluşları ile özel kişi ve demekler tarafından pek çok alanda kurulmuş müzeler faaliyet göstermektedir. Dünya üzerinde sanatsal amaçlı müzelerin ön sıralarda yer aldığı bilinmektedir. Karikatür Müzeleri de sanatsal müzelerdendir.

Türkiye’de ilk karikatür müzesi; 1975 yılında İstanbul’da kurulmuştur. İkinci müze, Eskişehir’de kumlan Eğitim Karikatürleri Müzesi’dir. Eğitim Karikatürleri Müzesi; Anadolu Üniversitesi Karikatür Sanatını Araştırma ve Uygulama Merkezi tarafından 2004 yılında kurulmuştur.

Karikatür müzeleri de diğer müzeler gibi geçmişi yansıtma ve günümüz ile karşılaştırma yapma olanağı sağlamaktadır. Bu karşılaştırma, sadece karikatür sanatının gelişimine ışık tutma değil, yaşanan sosyal olayların tarihçesini ortaya koyma açısından da ayrı bir önem taşımaktadır.

Bu sunuşta özgün bir müze olan Anadolu Üniversitesi Eğitim Karikatürleri Müzesi ve etkinlikleri tanıtılacaktır.

Anahtar kelimeler: Müze, karikatür müzesi, Anadolu Üniversitesi Eğitim Karikatürleri Müzesi.

Abstract

Museums are equipped with the functions like determining and preserving the cultural values of the past, fıxiııg structures and movable or unmovable goods or old remnants like art pieces, documents, monuments and other creations. With these functions they provide service to humanity. These indispensable institutions can be established by states, of 11 cıaI instittıtions, or private people.

The fırst museum in Turkey was established by collecting old guns in 1846. It has been done by Ahmet Fethi Paslıa in Aya irini. The Archeological Museum in istanbul became open to public in 1891. Arter the proclanıation of republic importanl developments have taken place in museology. Within the period of republic the provincial museums are established (fhat are governed by Ministıy of Culture and Tourism) and also Ministry of Defense, foundations, municipalities, universities and other official institutions constituted museums. However private people and NGOs have made up museums also. Among olhers the museums with artistic aim are mostly welcomiııg institutions ali över the world. The cartoon museums remain as the ones among other artistic museums.

The fırst Turkish cartoon museum were established in istanbul (1975). The second one (Which is called Anadolu University Museum of Cartoon Art) was constracted in Eskişehir. This one was made up by Anadolu University Research Center For Cartoon Art in 2004. Reflecling the past in comparison with present is one of the most important functions of museums among others. This comparison is important in tenns of displaying the histoıy of social issues and also shedding light on the development of cartoon art.
Anadolu University Museum of Cartoon Art and its other properties will be presented in this paper.

Keywords: Museum, cartoon museum, Anadolu University Museum of Educational Carloons

 Makaleler ve Bildiriler
 Makaleler ve Bildiriler
 Makaleler ve Bildiriler
 Makaleler ve Bildiriler


YASAL UYARI: Bu sitede yer alan tüm içerik, Prof.Atila Özer Müze Evi'ne aittir. Prof.Atila Özer Müze Evi'nin yazılı izni olmadan, bu içeriğin kopyalanması, imzalı veya imzasız kullanılması, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur.