tren

18 Eylül 2009

Eskişehir’in Ünlü Karikatürcüsü Pertev Ertün Bu Defa Güldürmedi

Eskişehir’in Ünlü Karikatürcüsü Pertev Ertün Bu Defa Güldürmedi – (Eylül 2009) Eski Yeni. Aylık Şehir Kültürü Dergisi. Yıl:1, Sayı: 7 – Eskişehir

 Makaleler ve Bildiriler
 Makaleler ve Bildiriler

İstanbul Türk basın sektörünün merkezidir. Bu yüzden karikatür sanatının ülke genelinde tanınmış birçok temsilcisi de İstanbul’da çalışmaktadır. Doğaldır ki İstanbul gazetelerinde çalışan karikatürcüler çalıştıkları basın organları sayesinde kısa zamanda tanınırlar.

Oysa ülkemizde yayınlanan gazete ve dergiler ve dolayısıyla karikatür çizen, bu sanatın emekçiliğini yapan kişiler sadece İstanbul’dakiler değildir. Ben otuz beş yıl önce Eskişehir’e ilk geldiğimde karikatür sanatı açısından Eskişehir’deki hareketliliği görünce şaşırdım kaldım. Pertev Ertün bu hareketliliğin içerisinde önde gidenlerden biriydi. Gazetelerde ve dergilerde karikatür çizmeye çok önceden başlamıştı. Yerel basında çiziyor ama kabına sığmayıp yerel basını zorluyor; günlük gazetelerin dışında haftalık “Saksağan”, “Çimdik” gibi dergilerin de baş çizerliğini yapıyordu. O alçak gönüllü birisi olarak öyle meşhur olma heveslerinde değildi. 19401ı yılların tanınmış karikatürcülerinden Ramiz gibi güzel kadm karikatürleri çizdikçe keyifleniyor, bu keyif de ona yetiyordu.

Eskişehir’de karikatür denince akla gelen ilk isimdir; Pertev ERTÜN.

60 yıldan fazla, karikatürleriyle herkesi düşündüren, güldüren Pertev usta ne yazık ki bu defa güldürmedi. 6 Ağustos 2009 Perşembe günü gece ağırlaştı, sabah 05.00 sularında hayata gözlerini kapadı. Duayen karikatürcü 1922 Eskişehir doğumluydu. Belki de nüfus kâğıdında bin üç yüzlü bir sayı yazılıdır. O, bu yaş konusunu pek sevmezdi. Yaş günü kutladığını da sanmıyorum. Yaşını soranlara gönülsüz yanıt verir, geçiştirirdi. Son iki aya kadar dinçti, yürüyerek ya da tramvayla gazetesine kadar gidip gelebiliyordu. Eğitim Karikatürleri Müzesi’ndeki sergilerin açılışlarını da hiç kaçırmazdı. “Bacaklarım, ayaklarım ağrıyor o kadar, başka bir şeyim yok” derdi. Müzedeki son iki serginin açılışına gelemedi.

Onun karikatür serüveni Ankara’da başlar. Babası’nm görevi nedeniyle orta öğrenim yıllarında Ankara’dadır. Defter yapraklarına ve kitap sayfalarının kenar boşluklarına öğretmenlerinin karikatürlerini çizer. O günlerin popüler karikatürcüsü Ramiz Gökçe Ankara’da bir sergi açmıştır. Pertev Ertün duyar duymaz koşar sergiye. Yanında çizdiği karikatürlerini de götürür, gösterir. Ramiz usta ilgiyle bakar Pertev’e oysa o günlerde Ramiz Türk karikatürünün en ünlüsüdür, öyle herkesi yanına yaklaştırmaz. Ramiz, Pertev’in çizgilerine baktıktan sonra “Devam et, başarılı olacaksın” der. Pertev artık karikatür mikrobunu kapmıştır, bir daha bırakmaz.

Çeşitli röportajlarda ve özgeçmiş yazılarında “ilk karikatürlerim 1947 yılında Eskişehir basınında yayımlandı” derdi. Bir gün ona 1944 ve 1945 yıllarında Karikatür dergisinde yayımlanmış “Pertev” imzalı 3 karikatür gösterdim. İmza biraz laikliydi, ben de tereddütteydim. Karikatürleri görünce “Aaa, bunları nerden buldun? Evet bunlar benim karikatürlerim” demiş ve anlatmıştı. “Ben askerlik görevimi Gelibolu’da yaptım. Bazen İstanbul’a giderdim. Bir arkadaş beni Karikatür dergisinin sahibi Sedat Simaviile tanıştırdı. Ona karikatürlerimi aösterdim, ‘bunların bir kısmı yayınlanabilir’ diyerek bazı karikatürlerimi almıştı, işte bunlar o karikatürler”. Sedat Simavi, görüşmelerinde ona “Askerlik bitince gel sana dergide iş vereyim” der. Kısmet değilmiş, askerlik bitince Eskişehir’e döner.

Eskişehir’de Devlet Demiryolları’nda memur olarak çalışırken bir taraftan karikatür çizmeye devam eder. O yıllarda Eskişehir Halkevi salonunda açtığı kişisel sergisi çok beğeni toplar. Daha sonra Necmi Rıza Ayça’mn desteği ile haftalık mizah dergisi Şaka’da. karikatürleri yayımlanır (1948).

Pertev Ertün, Eskişehir halkına karikatür sanatını hem tanıtan, hem sevdiren kişidir. 20 Haziran 1953 tarihinde karikatürcü kadrosu; Yılmaz Büyükerşen, Beytullah Heper ve Pertev Ertün’den oluşan Eskişehir’de haftalık “Saksağan” adlı mizah gazetesini çıkarır. Eskişehirliler çok ilgi gösterirler. Tirajı; iki bindir. O günün teknolojisi daha değişiktir. Bir karikatürü gazeteye koymak için İstanbul’da klişesinin yaptırılması gerekmektedir. Her hafta önce karikatürler çizilecek, İstanbul’a götürülüp metal kalıplar (klişeler) yaptırılacak, Eskişehir’de matbaa makinesine yerleştirilecek ve basılacaktı. Bu zor iş ancak bir buçuk yıl kadar devam eder.
ona karşı saygıda kusur etmezler. Eskişehir’de yayımlanan diğer gazetelerin sahipleri de “her zaman kapımız açık, bizim gazeteye de çiz” derler.

Pertev ERTÜN’ün portre çizerliği de çok ünlüdür. Okul yıllıkları için, çeşitli kongre ve toplantılar için binlerce portre çizer. Portrecilik ünü Eskişehir dışına taşar; Ankara Olgunlaşma Enstitüsü’nüıı mezuniyet yıllığı için özel davet alır. Orada portreleri nasıl çizdiğini keyifle, Ankara Palas’ta yapılan üst düzey bü baloda da portreler çizdiğini kıvançla anlatır.

“Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’in karikatürünü de ilk ben çizdim” diye anlatır sohbetlerinde. “Yeni Cumhurbaşkanı rahmetli Cemal Gürsel Paşa Eskişehir’e gelmiş, Orduevi’nde kalıyordu. Cemiyetimiz (Gazeteciler Cemiyeti) adına Yılmaz Büyükerşen acele olarak İstanbul’a gidip ünlü çizer arkadaşlarımızdan karikatürler alıp döndü. Eskişehirliler olarak biz de karikatürlerimizi koyduk ve bu karma sergiyi yetiştirmek için yoğun bir çaba harcadık. Ertesi gün Cumhurbaşkanı sergiyi açmaya geldiğinde dışarıda büyük halk kalabalığı vardı. Salon; Yeni Sinema’nm yanında bulunan boş bir mağaza idi. Cemal Gürsel açılış konuşması yaparken ben onun portre karikatürünü çizdim. Kendisine gösterdim, çok beğendi; ‘karikatür derinliği olan bir sanattır’ dedi.”

Eskişehir’de halk tarafmdan tanınan ya da tanmmayan esnaf, avukat, eczacı, gazeteci, bürokrat, doktor, kebapçı, kasap, bakkal pek çok kişinin duvannda “Pertev” imzalı bir karikatür mutlaka vardır. Grafik tasanın işleri de yapar Pertev usta. Eskişehir’in ilk grafik tasanmcısıdır belki de. Gazete için reklam tasarımlan, broşür ve afiş tasarımları da yapar uzun süre. Demiryollan ve Orman Genel Müdürlüğü için yaptığı afişleri anlatırdı, övünçle.

Pertev Ertün; 1955 yılından itibaren Sakarya gazetesinde düzenli olarak günlük karikatürler çizmeye başlar. Yerel basında belki de bir ilktir bu. Her gün çizdiği yerel ve ulusal politik karikatürler sevgiyle izlenir. Çok sonraları, Sakarya’da çıkan bazı karikatürleri “Pertev’den Çizgiler” adıyla albüm olarak yayımlanır. Bazı dergi ve kısa süreli gazete çalışmalarını saymazsak O, hep Sakarya gazetesinde çalışır. Bayramlarda, yılbaşlarında, kurtuluş günlerinde, özel günlerde Sakarya’nın verdiği eklerde, Gazeteciler Cemiyeti’nin çıkardığı gazetelerde ondan mutlaka karikatür çizmesi istenir, o da yanıtsız bırakmaz bu istekleri. Kurucuları arasında bulunduğu Eskişehir Gazeteciler Cemiyeti’nin etkinliklerine katılır, gazeteciler
Son günlere kadar karikatür çizmeyi hiç bırakmadı. Karikatür onun için tutunacak bir daldı. Elleri kahve içerken titrese de çizgileri hep düzgün olurdu. Karikatürlerini daha çok renkli yapmayı severdi, guaş boya ile boyardı. Bilgisayarda boyamak ona tersti, bilgisayar teknolojisini kullanmayı aklının ucundan bile geçirmezdi.

Son sergisini Beytullah Heper’le birlikte Aralık 2007 de Anadolu Üniversitesi Eğitim Karikatürleri Müzesi’nde açtı.7 Ağustos 2009 Cuma günü toprağa verildi. Yaz sıcağı vardı. Birçok tanıdığı, seveni, sayanı, dostu son yolculuğunda onu yalnız bırakmadı. Işıklar içmde yat Pertev Usta!


YASAL UYARI: Bu sitede yer alan tüm içerik, Prof.Atila Özer Müze Evi'ne aittir. Prof.Atila Özer Müze Evi'nin yazılı izni olmadan, bu içeriğin kopyalanması, imzalı veya imzasız kullanılması, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur.