tren

18 Eylül 2009

Eskişehir’de Sıra Dışı Bir Müze

Eskişehir’de Sıra Dışı Bir Müze – (Eylül 2009) Yapı Dergisi. Sayı: 334 – İstanbul

 Makaleler ve Bildiriler
 Makaleler ve Bildiriler
 Makaleler ve Bildiriler
 Makaleler ve Bildiriler
 Makaleler ve Bildiriler

Anadolu Üniversitesi Eğitim Karikatürleri Müzesi

Karikatür

Karikatürün başlangıcı Paleolitik Çağ’a kadar götürülebilir. Ancak bugünkü anlamıyla ortaya çıkan karikatürler ilk kez 17. yy’da görülmüştür. Önceleri karikatür, yalnızca kişilerin portreleriyle ilgilenirken daha sonra olayları, sosyal konulan ele almış ve bu gelişmeler sırasında çizgi anlayışı ve teknik açısından da değişimler göstermiştir. Baskı makinesinin (matbaanın) gelişimine paralel olarak karikatür zamanla yaygınlaşmıştır. Karikatür gazetelerle, dergilerle, sergilerle hedef kitlesine ulaşmaya çalışırken, daha sonra TV’ye, bilgisayara girmiş internet ağı ile yepyeni bir iletişim olanağına kavuşmuştur.

“Karikatür; insanların, varlıklann, olayların, duygu ve düşüncelerin olağanla çelişen, gülünç yanlarını yakalayıp bunları abartılı çizimlerle bir gülmece anlatımına dönüştürme sanatıdır.” Bir başka deyişle “Karikatür, çizgi ile mizah yapma sanatıdır.”

Karikatürün altın çağı 20. yüzyıldır. Karikatür ne anlatmak istiyor? Elbette basının birincil işlevi gibi karikatür de bir bakıma okuyucuya haber vermek istiyor. Bu haber verme karikatürün kendi kurgusu, kendi anlayışı çerçevesinde ve kendi üslubu ile oluşturuluyor. Siyasal, sosyal, kültürel, ekonomik, sanatsal, felsefi, edebi ve psikolojik aktüaliteyle
ilgilenen karikatür bunu okuyucuya günlük ya da haftalık olarak iletiyorsa kuşkusuz bu bir haberdir.

Karikatür sanatı, özellikle gazete karikatürü gündelik politika ile ilgilenmiştir ve ilgisini kesintisiz sürdürmektedir. Bir bakıma çizgiyle tutulmuş “günlük tarih” olarak da değerlendirilmektedir. Bu hem Türkiye’de hem de gelişmiş Batı ülkelerinde böyle süregelmektedir. Gazete karikatürlerinde (kronolojik olarak izlendiğinde) ülkenin tarihini, siyasal ve sosyal yaşamdaki değişimlerini, toplumsal aksaklık ve aykırılıklarını gözlemek olasıdır.

Karikatür bir grafik tasarım, bir görsel iletişim sanatıdır. O yüzden semantik ve estetik olarak incelenmelidir. Semantik yanı düşünce ve içeriği temsil eder, estetik yanı ise görsel iletinin sanatsal yanını oluşturur. Buradan yola çıkılarak karikatürün hem sanat tarihinde, hem de düşünce tarihinde yeri olduğu rahatlıkla söylenebilir. Ünlü Türk karikatürist Ali Ulvi Ersoy (1924-1998); “karikatürist, özellikle günlük gazete karikatüristi estetik yönünü geliştirirken ekonomi, bilim, politika, felsefe, tarih ve edebiyat konularında bol kitap okumalı, çünkü karikatürünü çizerken bütün bu alanlara başvurma olasılığı hep vardır” demiştir.

Karikatür; sosyal bir gösterge, bir yansıtıcıdır da. Psikoloji ile yakından lgilidir. Bir kişiliğin, bir sosyal sınıfın, bir “ölün belirgin çizgilerini açığa çıkarmak lem karikatüristin, hem psikologun görevidir. Öyleyse karikatür sanatı ile Dsikoloji bilimi arasında önemli bir bağ Dİduğu da söylenebilir.

Hem güzel sanatlar içerisinde, hem Dasın-yayın kapsamında anılan, tarih, sosyoloji, psikoloji bilimi alanlarında araştırma gereksinimi duyulan karikatür, ırtık akademik olarak da incelenmeye başlanmıştır.

Bu konuda yapılan bir başvuru Yüksek Dğretim Kurulu (YÖK) tarafından uygun ^ulunarak Anadolu Üniversitesi Karikatür Sanatını Araştırma ve Uygulama Merkezi, î Eylül 2002 tarihinde Eskişehir’de curulmuş ve çalışmalara başlamıştır.

Anadolu Üniversitesi Karikatür sanatını Araştırma ve Uygulama Merkezi; curuluşundan iki yıl sonra 17 Aralık 2004 arihinde Eğitim Karikatürleri Müzesi’ni ıizmete açmıştır. Bu alanda hizmet veren nüze sayısı; dünyada 30 dolayında, [ürkiye’de ise İstanbul ve Eskişehir’de )lmak üzere yalnızca 2 tanedir.

Araştırma Merkezi tarafından, henüz nüze kurulmadan önce iki önemli ‘irişimde bulunulmuş, bu girişimlerle nüze arşivinin çekirdeği oluşturulmuştur. Bunlardan ilki 2000 yılında düzenlenen Yeni Bir Yüzyıla Girerken Eğitim sorunları” konulu uluslararası sergidir. Bu sergiye 34 ülkeden 195 karikatürist 482 carikatür göndermiştir. Bu sergi Eskişehir, Ankara, İstanbul ve Akşehir’de ekrarlanmıştır. Öteki ise 2004 yılında
düzenlenen “E-Eğitim, E-Avrupa, E-Euro EEE?!” konulu uluslararası sergidir. Bu sergiye de 37 ülkeden 156 karikatürist 620 karikatür göndermiştir. Çin’den İtalya’ya, Uruguay’dan Yunanistan’a Belçika’dan İsrail’e kadar dünya karikatürünün pek çok temsilcisinin eseri merkezin arşivine bu sergiler sayesinde girmiştir. Ayrıca 20 yıldan daha uzun süredir etkinliklerde bulunan Anadolu Üniversitesi Karikatür Kulübü’nün birikimleri, Güzel Sanatlar Fakültesi bünyesinde kurulan (1990) (Türkiye üniversitelerinde ilk) Çizgi Film Bölümü’nün bu alandaki sanatçılarla
iletişiminden doğan birikimler, Türk üniversitelerinde karikatürün ilk olarak (1984) Anadolu Üniversitesi’nde ders programına alınmasının birikimleri müze oluşumunu kolaylaştırmıştır. Karikatür sanatına yönelik bu sıcak yaklaşım Anadolu Üniversitesi’nin 40. yılında (1998), 40 sanatçıya verilen “Onursal Doktor” unvanlarından birinin de karikatür sanatçısı Turhan Selçuk’a verilmesini sağlamıştır.

Müze Binası

Binanın yapım tarihi tam olarak bilinmemekle birlikte 1900’lerin başında yapıldığı tahmin edilmektedir. 1920’li yıllara ait fotoğraflarda yapı saptanabilmektedir. 1980 yılında envanter hazırlanarak, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından kayıt altına alınmıştır.
İki katlı olan yapı 1980’li yıllara kadar konut olarak kullanılmıştır. Cephelerde çıkmalar ve ahşap basık kemerler ile
ahşap silmeler yapının dış karakterini oluşturmaktadır. Zemin katta bir ana mekân ve üç oda, üst katta ise sofa ve beş oda bulunur. Odalarda dolap sistemleri vardır. Döşemeler ve tavanlar ahşap kaplamadır. Toplam yapı alanı 265 m2’dir. Yapım tekniği ahşap karkastır.

Yapı; Anadolu Üniversitesi tarafından Karikatür Müzesi olarak restore edilmiştir. Restorasyon çalışmaları yaklaşık olarak altı ayda tamamlanmıştır. Restorasyon çalışmalarında, yapı taşıyıcı sistemi aynı teknikte yenilenmiş ve yapı yeniden kullanılabilir hale getirilmiştir. Yapının özgün kimliğinin korunmasına dikkat edilmiş ve Odunpazarı yapı dokusunun yaşatılması için katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Yapının özgün niteliği korunmaya çalışılırken çağdaş teknik, donanım ve altyapı da binaya entegre edilmiş ve böylece günümüz standartlarında bir müze yapısı elde edilmiştir. Binanın 35 metrekare alana sahip küçük bir bahçesi de vardır, Bu bahçenin duvarları Turhan Selçuk ve Tan Oral’dan (metal malzeme ile yapılmış) birer karikatürle süslenmiştir.

Müzeler; geçmişin kültür değerlerini (bugün ile karşılaştırmak için) belirli bir düzen içerisinde sergilemek ve korumak amacıyla oluşturulur. Eğitim Karikatürleri
Müzesi de buna uygun olarak yapılandırılmıştır.

Eğitim Karikatürleri Müzesi’nin üst katında, Türkiye dışındaki ustaların karikatürlerinin sergilendiği bir ana salon, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan bugüne hükümet başkanlarının portrelerinin bulunduğu
Portreler Odası, müzenin bulunduğu kentteki çizerlerin tanıtıldığı Eskişehirli Karikatürcüler Odası, çeşitli karikatür etkinliklerine ait posterlerin bulunduğu Afiş Odası, Türk karikatürcülerinin tanıtıldığı 2 adet Türk Karikatür Ustaları Odası bulunmaktadır. Üst kattaki karikatürler; daimi sergi şeklinde müze koleksiyonundaki eserlerden oluşturulmuştur. Ayrıca önemli mizah dergileri, kitaplar, tabaklar, heykeller de; camekânlar içinde sergilenmektedir.
Zemin katında; orta salon değişken sergilerin yapılabileceği alan olarak düzenlenmiştir. Periyodik olarak gerek kişisel ve gerekse karma sergilerin açılabileceği bu salon, (yanlış bir kanı olarak müzeler için bilinen; durağan, değişmeyen müze anlayışının dışında) yaşayan bir çağdaş müze ortamı oluşturmak için düzenlenmiştir.

Zemin katta; yönetim odası, arşiv odası ve araştırma-uygulama çalışmalarının yapıldığı bir başka mekân da bulunmaktadır. Araştırma-uygulama odası; bilgisayarların ve kitaplığın yer aldığı odadır. Bilgisayarlar internet bağlantılı ve müze arşivindeki karikatürleri izleme olanağı ile donatılmıştır. Kitaplıkta “karikatür” konulu (tez, makale, araştırma çalışması, albüm, dergi vb.) çeşitli kitaplar bulunmaktadır. Zemin katta müzeyi ziyaret edenler için kitap, kartpostal, afiş, katalog ve hediyelik eşyaların bulunduğu bir de satış bölümü vardır.

Müzenin açılışından sonra alt kattaki salonda Türk ve dünya karikatürünün önemli imzalarının ve değişik kurumların 36 sergisi gerçekleştirilmiştir. Müze kayıtlarındaki kitap sayısı 1237’ye, karikatür sayısı 1000’e ulaşmıştır.

Açılıştan bu yana (5 yıl içinde) ziyaretçi sayısı 48.000’i aşmıştır.
Son yıllarda Eskişehir’e İstanbul’dan, Ankara’dan, çevre illerden gruplar halinde turizm amaçlı seyahatler yapılmaktadır.

Bu iç turizm hareketi gün geçtikçe katlanarak çoğalmaktadır. Eskişehir’e gelenler SİT ilan edilen ve hem Büyükşehir Belediyesi hem de Odunpazan Belediyesi tarafından restorasyon ve yenileme çalışmalarıyla cazip hale getirilen Odunpazan semtini mutlaka gezmektedir. Bu alan içinde bulunan Cumhuriyet Tarihi Müzesi, Cam Sanatları Müzesi, Lületaşı Müzesi ve Eğitim Karikatürleri Müzesi bu gezginlere hiçbir yerde göremeyecekleri büyük sürprizler yaşatmaktadır.

Son Söz

Anadolu Üniversitesi kurum olarak Rektör Prof. Dr. Fevzi Sürmeli yönetiminde bütün güzel sanatlara olduğu gibi karikatür sanatına da gerekli ilgiyi göstermeyi sürdürmektedir. Hâttâ başka üniversitelerle karşılaştırılacak olursa karikatür sanatına ilgi gösteren ilk sıradaki üniversite; kuşkusuz Anadolu Üniversitesi’dir denilebilir. Karikatür sanatı; olaylara güler yüzle bakan bir sanat dalıdır.

Anadolu Üniversitesi Eğitim Karikatürleri Müzesi Anı Defterinden…
Eskişehir bu müze ile daha bir güzelleşti, daha bir zenginleşti… Emeği geçenler ile karikatür çizerlerine bu dalda bir “yan çizer” olarak, çizgiler dolusu teşekkürler…
Prof. Dr. Yılmaz Büyükerşen,
Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı, 17.12.2004
Anadolu Üniversitesi’nin anlamı büyük çalışmalarının en ilginci olarak Eğitim Karikatürleri Müzesi’ni mutlulukla gezdim.
Yekta Güngör Özden,
Anayasa Mahkemesi Emekli Bşk., 29.12.2004
Anadolu Üniversitesi Karikatür Müzesi pırıl pırıl karikatürlerle ışıl ışıl ışık saçıyor. Hepinizi candan kutluyorum.
Beytullah Heper, 31.01.2005
…Sözcük anlamıyla “üniversite” evrensel anlamını yüklenmiş bir sözdür. Karikatür de evrensel değil midir? Bu yapı, uzaktan yerel gibi görünüyor; aslında o kadar evrensel ki…
Semih Poroy, 27.02.2005
Bu Türkiye’de ikinci müze. Fakat burası harika. Yapı belki müze olarak yapılmamış sonradan uygulanmış ama çok sempatik bir yer. Girer girmez çarpıldım. Çok güzel bir yer yaratmış Engin Ataç Bey… Ben bu kadar güzel olacağını ummamıştım buranın. Mutlu oldum, hepinizin arasında çok mutlu oldum. Sağ olun, var olun.
Turhan Selçuk, 02.03.2005
Bu muhteşem müze Anadolu Üniversitesi’nin gerçek bir üniversite olduğunun en güzel kanıtı. Kuranları, yaşatanları Rektör Engin Ataç’ın kişiliğinde kutlarım.
Prof. Dr. Emre Kongar, 17.03.2005
Eskişehir’de karikatür adına yapılanlar karşısında çok duygulandım. Emeği geçen herkese teşekkür ederim.
Musa Kart, 29.03.2005
Her yönüyle başarılı olan bir “Karikatür Müzesi”ni görmekten çok mutlu oldum… Candan kutluyorum.
Semih Balcıoğlu, 07.04.2005
Anadolu Üniversitesi Karikatür Müzesi, karikatür sanatının bilimsel bir çatı altında değerlendirilmesi açısından ayrıca önem taşıyor.
Orhan Birgit, 19.05.2005
Anadolu Üniversitesi Eğitim Karikatürleri Müzesi bizim için gerçek bir sürpriz oldu. Müstesna ve şaşırtıcı güzellikte bir yer…
Türkan-Turan Erol, 26.05.2005
Bir karikatür müzesinde bulunmak doğrusu beni mutlu etti. Herkesin çalışabileceği araştırma yapabileceği güzel bir mekân. Gelişmesini, büyümesini gönülden dilerim. Burayı kotaranlara teşekkür borçluyum.
Doğan Hızlan, 30.05.2005

Karikatürle ilgilenenler hoşgörülü olmayı öğrenirler. Anadolu Üniversitesi; öğrencilerinin güler yüzlü ve hoşgörülü olmasını arzu ediyor, bu nedenle karikatür sanatını önemsiyor. Nasreddin Hoca’nın doğum yeri olan Eskişehir’in halkına da bu anlayış yayılsın istiyor.

Not: Anadolu Üniversitesi Eğitim Karikatürleri Müzesi hafta içi her gün 9.00-18.00 saatleri arasında ziyaretçilere açıktır.

*Atila Özer,
Anadolu Üniversitesi Karikatür Sanatını Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü

An Unconventional Museum in Eskişehir

ATİLA ÖZER

» Whether in relation to the fine arts or journalism, cartoons are a form of art that reward research in the historical, sociological and psychological fields, and have become a subject of academic study.

On 5 September 2002 the Anadolu University Cartoon Research and Drawing Centre opened in Eskişehir. Two years after it was established, on 17 December 2004, the Educational Cartoons Museum was opened. There are approximately thirty museums in the field of cartoons around the world, of which two are in Turkey, one in istanbul the other in Eskişehir.
The purpose of museums is to exhibit and preserve objects from the past so that they can be compared with the present, and the Educational Cartoons Museum has been designed in keeping with this objective.

The museum is open weekdays betvveen 9.00-18.00. Since it opened 36 exhibitions of work by Turkish and foreign cartoonists have been held in the gallery on the ground floor. The museum has a library of 1237 books and a thousand cartoons.

Since it opened five years ago, över 48,000 people have visited the museum. In recent years groups of visitors from istanbul, Ankara and other areas in the region have been coming to Eskişehir, and their numbers are growing steadily. One of the places that ahvays features on the itinerary as these visitors is the district of Odunpazan, the traditional buildings of vvhich have been restored by the municipality. The district is also home to the Museum of the Turkish Republic History, The Museum of Glass, the Meerschaum Museum, and the Educational Cartoons Museum, ali of which offer unique surprises that visitors cannot encounter elsewhere.

Anadolu University is determined that the art of cartooning should continue to receive the interest that it deserves. Compared to other universities, undoubtedly Anadolu University ranks first in the interest it takes in cartooning. Cartoon drawing is an art that takes a humourous view of events. Those who are interested in cartoons learn to be tolerant, and Anadolu University wishes its students to be tolerant and present a smiling face to the world. This is why it attaches importance to the art of cartooning, and wishes the people of Eskişehir, the birthplace of the 13th century humourous figüre, Nasreddin Hoca, to share this approach.


YASAL UYARI: Bu sitede yer alan tüm içerik, Prof.Atila Özer Müze Evi'ne aittir. Prof.Atila Özer Müze Evi'nin yazılı izni olmadan, bu içeriğin kopyalanması, imzalı veya imzasız kullanılması, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur.