tren

20 Mayıs 2006

Eskişehir’de Karikatür Sanatı

Eskişehir’de Karikatür Sanatı, Evrensel Gazetesi ,Eki, 20 Mayıs 2006, İstanbul

 Makaleler ve Bildiriler

Türkiye genelinde yerel basında çizen karikatürcülerin sayısal olarak yoğun olduğu ve çok özgün eserler verdiği söylenemez. Bu anlamda başarılı olarak tanımlanabilecek illerden birisi Eskişehir’dir. 1996 yılında Anadolu Üniversitesi Eğitim, Sağlık ve Bilimsel Araştırma Çalışmaları Vakfı tarafından yayınlanan “Eskişehir’de Karikatür” (Topyıldız, 1996) adlı kitapta 45 çizerin karikatürlerinden örnekler ve özgeçmişleri bulunmaktadır.

Ulaşılabilen kaynaklardan ve yaşayan karikatürcülerden edinilen bilgiler ışığında, Eskişehir’de yayınlanan ve alt başlığında, “Edebi ve mizahi bitaraf Türk gazetesi” yazan en eski gazete Nevzad’dır. Yine 1920 ile 1922 yılları arasında yayınlanan “Edebi ve mizah gazetesi” olarak bilinen Kaval hakkında; İstanbul’daki Hakkı Tarık Us Kütüphanesi kayıtlarında 10 sayı çıkuğı ve “resimli” notu düşüldüğü halde gazetelerin arşivde bulunmaması yüzünden bu “resim” notunun karikatür anlamında mı yazıldığı anlaşılamamıştır. Ekim 1951’de yayınlanan, “İşçinin Sesi” ve Ocak 1953’te yayınlanan “Dalga” gazetesi de “Siyasi ve mizahi gazete” olarak kayıtlarda görülmekle birlikte, bunlarda da karikatür olup olmadığı üğrenilememiştir.

Cemal Nadir’in sergisi

1946 yılında dönemin en ünlü karikatürcüsü Cemal Nadir Güler, Eskişehir Halkevi’nde bir kişisel karikatür sergisi açar. Bu örnek serginin özendirmesiyle karikatür çizmeye başlayan Pertev Ertün, Rüştü Yetilmezer, Beytullah Heper ve Yılmaz Büyükerşen gibi isimler, bir taraftan Eskişehir’de yayınlanan gazetelerde, bir taraftan İstanbul’da ulusal mizah dergilerinde görülmeye başlar. Eskişehir’in en eski karikatürcüsü olarak bilinen Pertev Ertün’ün ilk karikatürü 1948 yılında “Şaka” dergisinde yayınlanır. 1951 yılında Eskişehir’in bu öncü karikatürcüleri or
taklaşa bir sergi açarlar. Beytullah Heper’in ilk karikatürü 1950 kuşağı karikatürcülerin çıkardığı, “41 Buçuk” dergisinde 1952 yılında yayınlanır. Bu çalışmalar ve görülen ilgi 20 Haziran 1953 talihinde Saksağan adlı haftalık mizah gazetesini çıkarmanın temelini oluşturur. Sahipliğini Zeki Mamuh, Fethi Yurtsever ve Kemal Akdeniz’in üstlendiği gazete, 2 bin tirajla iki yıla yalan yayınlanan en kapsamlı mizah gazetesi olarak Eskişehir basın tarihindeki yerini almıştır. 34×50 cm. boyutlarında olan ve 10 kuruş fiyatla satılan bu gazetenin karikatürlerini Pertev Ertün, Beytullah Heper ve Yılmaz Büyükerşen çizmiştir.

Çimdik, Çıtçıt ve dernekleşme…

Saksağan’gazetesinin yayın hayatı sona erince Yılmaz Büyükerşen Çimdik adlı bir başka mizah gazetesini 11 Şubat 1955 tarihinde yayına sokar. Çimdik de haftalık bir gazetedir, Bü: yükerşen’le birlikte Beytullah Heper’in de karikatürleri bu gazetede yer alacaktır.
1961 yılında Beytullah Heper’in şimdiki Orduevi’nin (o dönemde oteldir) zemin katında ilk kişisel sergisi gerçekleşir. 1974’e kadar Eskişehirli karikatürcülerin İstanbul’da yayınlanan dergi ve gazetelere ağırlık verdiklerini görüyoruz.

18 Eylül 1974 te Çıtçıt adlı “Siyasi mizahi gazete” yayınlanıyor. Bu gazetenin sorumlu müdürü ve karikatürcüsü Mehmet Saltık’dır. Gazetenin bir sayısında 10 bin adet basıldığı belirtilmektedir.
1978 yılında Atila Özer, Sivrihisar’a bağlı Hortu köyünde ilk kişisel sergisini açar. Dönemin Köyişleri Bakam Ali Topuz, Nasrettin Hoca Şenlikleri nedeniyle köye getirilen ilk karikatür sergisinin açılışını yapar.

1979 yılında merkezi İstanbul’da bulunan

Karikatürcüler Denıeği’nin Eskişehir Bürosu açılır. Merkez tarafından bu büro yöneticiliğine Fuat Kırcalı atanır. Büro Eskişehirli olan ve İstanbul’daki derneğe kayıtlı üyelerin etkinliklerini organize eder. Sakarya gazetesinde hafta sonlan “Gül-Düşün” adıyla bir mizah sayfası hazırlayıp yayınlar;

Karikatür ilk kez üniversitede

1978-2003 yıllan arasında Eskişehir Devlet Güzel Sanatlar Galerisi’nde 24 karikatür sergisinin açıldığı saptanmıştır. Bu sergilerin bazıları karma, bazdan kişisel sergilerdir. 1983 yılında Anadolu Üniversitesi’nde bir Karikatür Kulübü kurulur, hem üniversite içinde hem de Eskişehir, hatta Türkiye genelinde etkinliklere başlar. 1984 yılında Anadolu Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde karikatür Türkiye üniversitelerinde ilk defa ders programına alınır.

Bu arada genç karikatürcülerin Eskişehir’de yayınlanan gazetelerde yayınladıkları haftalık mizah sayfaları (Tantana, Kevgir), 1991 yılmda sadece bir sayı çıkarılabilen Fırça dergisi, 1992 yılında dört sayı çıkarılan Gina dergisi de kayda değer çabalar olarak görülmelidir.
2002 yılında kurulan Eskişehir Sanat Derneği de diğer sanat dallarının yanı sıra karikatür sanatıyla ilgili çalışmalar yürütmektedir.

5 Eylül 2002 tarihinde, karikatüre yönelik çalışmaları bilimsel açıdan incelemek ve araştırmak, bu alanda çalışacakları teşvik etmek amacıyla Anadolu Üniversitesi Karikatür Sanatım Araştırma ve Uygulama Merkezi kurulmuştur. Bu merkez kurulduktan sonra “E-Eğitim, E-Avrupa, E-Euro EEE?!” başlığıyla 2004 yılında uluslararası bir sergi gerçekleştirmiş, bu sergiye 37 ülkeden 156 karikatürcü, 620 karikatür göndermiştir. Gerek Karikatür Kulübü’nün, gerekse bu Araştırma Merkezi’nin birikimleri Eskişehir’de bir karikatür müzesini hayata geçirmiştir. 17 Aralık 2004 tarihinde Türk ve Dünya Karikatürü’nü yansıtan bu müze Eskişehir’e yeni bir özellik katmıştır. * (A.Ü. Karikatür Sanatını Araştırma ve Uygulama Merkezi Md.)

Karikatür için bir ilk…

Anadolu Üniversitesi Eğitim Karikatürleri Müzesi 17 Aralık 2004 tarihinde açıldı. Dünyada sayılan çok da fazla olmayan karikatür müzelerinden biri olan bu müze, 20 Aralık 2005 Salı günü birinci kuruluş yıldönümünü kutladı. Müze, Türkiye’de ilk ve tek olan A.Ü. Karikatür Sanatını Araştırma ve Uygulama Merkezi’nin bir kuruluşu olarak Eskişehir’de Odunpazarı SİT Alanı içerisinde, 100 yıldan
fazla konut olarak kullanılmış iki ahşap evin restore edilmesinin ardından hizmeteaçıldı. Eğitim Karikatürleri Müzesi’nde, geride bıraktığı ilk yılında; Tan Oral, Turhan Selçuk, Semih Balcıoğlu, Gürbüz Doğan Ekşioğlu, Semih Poroy, Fethi Develioğlu gibi usta karikatürcülerin sergileri açıldı, genç yaşta yitirilen Necati Abacı için bir anma etkinliği yapıldı, Almanya’da düzenlenen uluslararası, “Exife Kadın Dünyaları” sergisi gerçekleştirildi. Yıl boyunca müzede toplam 760 karikatür sergilendi, bu sergiler sırasında sanatçılar . müzeye 98 orijinal karikatür ve araştırma merkeziıie 683 kitap bağışlaladı. Bugüne kadar 10 binden fazla sanatsever müzeyi ziyaret etti, karikatür sohbetleri, söyleşiler ve uygulama çalışmaları yapıldı.


YASAL UYARI: Bu sitede yer alan tüm içerik, Prof.Atila Özer Müze Evi'ne aittir. Prof.Atila Özer Müze Evi'nin yazılı izni olmadan, bu içeriğin kopyalanması, imzalı veya imzasız kullanılması, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur.