tren

20 Ocak 2006

Söyleşi: Sanat Çevresi Dergisi

20150316121807951_00000001

20150316121825803_00000001

20150316121843548_00000001

20150316121906998_00000001
– Anadolu Üniversitesi Eğitim Karikatürleri Müzesi’ni “mekan” olarak irdeleyebilir misiniz?
Türkiye’de genel olarak kentlerde bir kişiliksizleştirme ile karşı karşıya bulunmaktayız. Esasen insanların ürettiği çevrenin doğaya egemen olması, doğal dengeyi de bozmakta, çözüm diye sunulan günümüzün yapıları da kentlere birer yama gibi yapışmaktadır. Tüm kentler birbirine benzemekte, kendi kişilikleriyle anılan, kendine has özellikleri olan kentlerimiz yok denecek kadar az görünmektedir.
Ayrıca kentlere miras olarak bırakılan eski mekanların da değerini bilememekte üstümüze yoktur.
Oysa geçmişten bu güne miras kalan varlıkların güncelleştirilerek bu günün değerine katkıda bulunması sağlanmalıdır. Bu bağlamda Anadolu Üniversitesi, (Eskişehir kenti için) geçmişten miras kalan Odunpazarı semtinde üzerine düşen öncülük görevini yerine getirmiştir. Eski Askerlik Şubesi olarak bilinen taş binayı “Cumhuriyet Tarihi Müzesi” yapmış, bir grup evi birleştirerek “Odunpazarı Konukevi” yapmış ve son olarak da konut olarak kullanılmış yüz yıllık iki evi aslına uygun restore ettirerek “Eğitim Karikatürleri Müzesi” olarak hayata geçirmiştir.
Eğitim Karikatürleri Müzesi binası Eskişehir Odunpazarı SİT Alanı içinde bulunmaktadır. 1980 yılında Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından kayıt altına alınmıştır. İki katlı olan yapının 1980’li yıllara kadar konut olarak kullanıldığı bilinmektedir. Cephelerde çıkmalar ve ahşap basık kemerler ile ahşap silmeler yapının dış karakterini oluşturmaktadır. Zemin katta bir ana mekan ve üç oda, üst katta ise sofa ve beş oda bulunmaktadır. Odalarda dolap sistemleri, gusülhane ve ocak da bulunmaktadır. Döşeme ve tavanlar ahşap kaplamadır. Toplam yapı alanı 265 m2, yapım tekniği ahşap karkastır.
Bu yapı, Anadolu Üniversitesi Mimarlık ve Mühendislik Fakültesi ve Yapı İşleri Daire Başkanlığı tarafından projelendirilerek “Eğitim Karikatürleri Müzesi” olarak restore edilmiştir. Restorasyon çalışmalarında yapı taşıyıcı sistemi aynı teknikte yenilenmiş ve yapı yeniden kullanılabilir hale getirilmiştir. Yapının özgün kimliğinin korunmasına dikkat edilmiş ve Odunpazarı yapı dokusunun yaşatılması için katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Yapının özgün niteliği korunmaya çalışılırken çağdaş teknik donanım ve altyapı da binaya entegre edilmiş ve böylece günümüz standartlarında bir müze yapısı elde edilmiştir. Ayrıca müzenin 35 m2 alana sahip küçük bir bahçesi de vardır.
-“Karikatür Müzesi” çok bilinen bir müze türü sayılmaz. Biraz bilgilendirebilir misiniz?
Gelişmiş ülkelerde akla gelebilecek her konuda müzeler kurulmuştur. Bunlar biçimsel, içeriksel ve işlevleri açısından sınıflandırılabilir. Sanat, etnografya, bilim, teknoloji, tarih, basın, askerlik ve benzeri konularda müzeler açılmıştır. Dünyada sanatsal amaçlı müzeler hep ön sıralarda yer almaktadır. Karikatür müzeleri de sanat müzeleri sınıfında yer almıştır.
Karikatür müzeleri sayısal olarak diğer türlere nazaran çok fazla değildir. Ancak yıllar içerisinde yenileri açılmaya devam etmektedir. Ben 1999 yılında yaptığım araştırmada 30 karikatür müzesine ulaşabildim. Yeni kurulanlar ve varlığından haberdar olamadıklarımı da tahmini olarak 10 civarında sayarsak tüm dünyadaki karikatür müzesi sayısı 40’ı geçmez.
Türkiye’de İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı ve Karikatürcüler Derneği tarafından yönetilen 1975 te kurulmuş “Karikatür ve Mizah Müzesi” var, bizim müze ülkemizin ikinci karikatür müzesidir.
– Anadolu Üniversitesi Eğitim Karikatürleri Müzesi’ndeki yapılanmayı anlatır mısınız?

Müzeler geçmişin kültür değerlerini (bugün ile karşılaştırmak için) belirli bir düzen içerisinde korumak ve sergilemek için oluşturulurlar. Eğitim Karikatürleri Müzesi de buna uygun yapılandırılmıştır.
İki katlı olan müzenin üst katında Türkiye dışındaki ustaların karikatürlerinin sergilendiği bir ana salon, siyasi liderlerin portrelerinin bulunduğu Portreler Odası, müzenin bulunduğu kentteki çizerlerin tanıtıldığı Eskişehirli Karikatürcüler Odası, çeşitli karikatür etkinliklerine ait afişlerin bulunduğu Afiş Odası, Türk karikatürcülerinin tanıtıldığı 2 adet Türk Karikatür Ustaları Odası bulunmaktadır. Üst kattaki karikatürler; daimi sergi şeklinde müze koleksiyonundaki eserlerden oluşturulmuştur. Ayrıca önemli mizah dergileri, kitaplar, tabaklar, heykeller, camekanlar içinde sergilenmektedir.
Zemin katta; orta salon geçici sergilerin yapılabileceği alan olarak düzenlenmiştir. Periyodik olarak gerek kişisel ve gerekse karma sergilerin açılabileceği bu salon, (yanlış bir kanı olarak müzeler için bilinen durağan, değişmeyen müze anlayışını yıkarak) yaşayan bir müze ortamı oluşturmaktadır.
Zemin katta yönetim odası, arşiv odası ve araştırma-uygulama çalışmalarının yapıldığı bir başka mekan da bulunmaktadır. Araştırma-uygulama odası; bilgisayarların ve kitap dolaplarının yer aldığı odadır. Bilgisayarlar internet bağlantılı ve müze arşivindeki karikatürleri izleme olanağı ile donatılmıştır. Kitaplıkta 770 adet “karikatür” konulu (tez, makale, araştırma çalışması ve albüm) kitap bulunmaktadır.
Zemin katta bir de satış bölümü vardır. Müzeyi ziyaret edenler kartpostal, afiş, kitap, katalog, ve hediyelik eşya satın alabilmektedirler.

– Eğitim Karikatürleri Müzesi ne zaman kuruldu ve müzede bugüne kadar ne gibi etkinlikler yapıldı?
17 Aralık 2004 tarihinde Rektör Prof. Dr. Engin ATAÇ’ın direktifleriyle açılışı yapılan Eğitim Karikatürleri Müzesi; Karikatür Sanatını Araştırma ve Uygulama Merkezi’nin bir kuruluşu olarak hizmete sokulmuştur.
Henüz müze kurulmadan önce iki önemli girişimde bulunulmuş, bu girişimle müze arşivinin çekirdeği oluşturulmuştur.
Bunlardan ilki 2000 yılında düzenlenen “Yeni Bir Yüzyıla Girerken Eğitim Sorunları” konulu uluslararası sergi; bu sergiye 34 ülkeden 195 karikatürcü 482 karikatür göndermiştir, diğeri ise 2004 yılında düzenlenen “E-Eğitim, E-Avrupa, E-Euro EEE?!” konulu uluslararası sergi; bu sergiye de 37 ülkeden 156 karikatürcü 620 karikatür göndermiştir. Çin’den İtalya’ya, Uruguay’dan Yunanistan’a Belçika’dan İsrail’e dünya karikatürünün pek çok temsilcisinin eseri müzenin arşivine bu sergiler sayesinde girmiştir.
Müzede yapılan etkinliklere gelince… Müzenin açılışıyla birlikte alt kattaki değişken sergi salonunda önce Tan ORAL’ın “Eğiltim” adını verdiği sergi gerçekleştirilmiştir. 17 Aralık 2004 – 26 Şubat 2005 tarihleri arasında açık kalan serginin açılışına ünlü karikatür sanatçıları Tan Oral, Semih Poroy, Kamil Masaracı, Fethi Develioğlu, Ergin Gülen ve Eskişehirli sanatseverler katılmışlardır.
25 Şubat 2005 tarihinde “Turhan SELÇUK Grafikmizah Sergisi” açılmıştır. Dünya çapında ün yapmış Turhan Selçuk, sergisinin açılışına eşiyle birlikte katılmış, sergilenen 26 özgün baskı büyük boy karikatürünü müzeye bağışlamıştır. Sergi açılışında Turhan Selçuk’la birlikte, ünlü karikatürcüler Semih Poroy ve Prof. Dr.Tayfun Akgül de bulunmuştur. Turhan Selçuk Grafikmizah Sergisi 1.4.2005 tarihine kadar sürdürülmüştür.
6 Nisan 2005 tarihinde Eğitim Karikatürleri Müzesi’nde “Semih Balcıoğlu Karikatür Sergisi” açılmıştır. 6 Mayıs 2005 tarihine kadar açık kalan bu sergiden bazı karikatürlerini müzeye bağışlayan Balcıoğlu; 7 Nisan 2005 günü Üniversitemizdeki Kongre Merkezi Kırmızı Salonda öğrencilerle bir de söyleşi gerçekleştirmiştir.
11 Mayıs 2005 tarihinde “Gürbüz Doğan Ekşioğlu Karikatür Sergisi” açılmıştır. Eşi Sumru Hanım’la açılışa katılan Ekşioğlu 12 Mayıs 2005 tarihinde Kongre Merkezi’nde öğrencilerle “sanat anlayışı ve karikatürleri” üzerine bir söyleşi gerçekleştirmiştir. 6 Hazirana kadar devam eden sergiden sonra Ekşioğlu büyük boy orijinal bir karikatürünü, on adet dijital baskı karikatür ve bir karikatür albümünü müzeye bağışlamıştır.
EXILE – Kultur koordination tarafından Almanya’ da düzenlenen “Uluslararası Kadın Dünyaları Karikatür Yarışması Sergisi” 10 Haziran – 7 Eylül 2005 tarihleri arasında müzede gerçekleştirilmiştir. Serginin açılışında bu yarışmada ödül alan Türk karikatürcü Muhammet Şengöz de bulunmuştur.
Eğitim Karikatürleri Müzesi’nde 14 Eylül – 12 Ekim 2005 tarihleri arasında Cumhuriyet gazetesi çizeri Semih Poroy’un “Porsuk” adını verdiği karikatür sergisi gerçekleştirilmiştir. Semih Poroy bu sergi için 5-10 Ağustos 2005 tarihleri arasında Eskişehir’e gelmiş ve araştırmalar yapmıştır. Semih Poroy’un sergisinde önceden çizilmiş “su” konulu karikatürlerin yanında özel olarak Eskişehir ve Anadolu Üniversitesi’ni konu alan karikatürler de yer almıştır. Sergi sonunda Semih Poroy, Eskişehir ve Anadolu Üniversitesi ile ilgili çizdiği karikatürlerini müzeye bırakmıştır.
14 Ekim 2005 tarihinde “Necati Abacı Eskişehir’de” sergisinin açılışı yapılmıştır. Necati Abacı; 22 Temmuz 2004 tarihinde genç yaşta ölen karikatürcü ve öğretim üyesi bir sanatçıdır. Arkadaşları onu anmak için Eğitim Karikatürleri Müzesi’nde bir sergi açmak istemiş ve bu istek tarafımızdan kabul görmüştür. Bu serginin açılışında bir dia gösterisi yapılmış, daha sonra arkadaşı Ali Selen, Eşi Sebahat Abacı, oğlu Alican Abacı, kardeşi Serhat Abacı, akrabası Hayrunnisa Öztürk ve Milliyet gazetesi karikatürcüsü Ercan Akyol; Necati Abacı ile ilgili anılarını anlatmışlardır. 15 Kasım 2005 tarihine kadar süren Necati Abacı’yı anma sergisinde yazarlar, şairler ve karikatür sanatçılarının portreleri yer almıştır.
25 Kasım – 13 Aralık 2005 tarihleri arasında “Fethi Develioğlu Karikatür Sergisi” gerçekleştirilmiştir. Fethi Develioğlu, eşiyle birlikte açılışta bulunmuş, 18 adet orijinal karikatürünü ve 300 den fazla karikatür kitabını müzeye bağışlamıştır.
20 Aralık 2005 tarihinde Eğitim Karikatürleri Müzesi’nin açılışının birinci yıldönümü kutlanmış, bu kutlama sırasında Aydın Doğan Uluslararası Karikatür Yarışmalarında ödül kazanan 50 karikatür; “Ödüllü Karikatürler” adıyla sergilenmiştir. Aydın Doğan Karikatür Yarışması, 22 yıldan beri yapılan ve dünyada saygın bir yeri olan önemli bir yarışmadır. Müzemizin birinci kuruluş yıldönümü; böylesine önemli bir sergi ile taçlandırılmıştır.
Toplam olarak Eğitim Karikatürleri Müzesi’nde bir yıl içinde 9 önemli sergi gerçekleştirilmiş, bu sergilerde 760 eser sergilenmiş, müzeyi ve sergileri 5300 den fazla kişi ziyaret etmiştir. Sergilerden sonra sanatçılar toplam 98 eserini müzeye bağışlamış, gerek sanatçılar ve gerekse sanatseverler de 770 adet karikatür kitabını araştırmacıların hizmetine sunulmak üzere müzeye bırakmışlardır.

Eğitim Karikatürleri Müzesi dışında bir etkinliğiniz oldu mu?

5-13 Mart 2005 tarihleri arasında TÜYAP tarafından Bursa’da düzenlenen Kitap Fuarı’nın konusu “Eğitim” olarak seçilmiş ve müzemizin koleksiyonundan bir sergi açılması istenmişti. Fuar süresince Bursalı izleyiciler tarafından ilgi gören sergi müzenin tanıtımı açısından da yararlı olmuştur. Bu tür sergileri üniversitemizde, Eskişehir’de ve Eskişehir dışındaki kentlerde, hatta yurtdışında da gerçekleştirmeyi düşünüyoruz.
Ödül de aldınız değil mi?

Eskişehir’de bir sivil toplum örgütü olarak kurulan “Eskişehir Sanat Derneği” var. Yıl sonunda, o yıl yapılan başarılı sanat olaylarını ve sanatçıları ödüllendiriyor. 2005 yılında “Müze Ödülü”nü, üniversitemize ait Çağdaş Sanatlar Müzesi ile Eğitim Karikatürleri Müzesi’ne layık görmüşler. Bu ödül 19 Aralık 2005 tarihinde bir törenle verildi. Daha önceden de karikatür sanatına yapılan katkı değerlendirmesiyle Çağdaş Gazeteciler Derneği tarafından “Hizmet Ödülü” verilmişti.

Müzeyi ziyaret edenlerin tepkileri nasıl?

Genellikle ilginç buluyorlar. Olumlu tepki veriyorlar. Biraz şaşırıyorlar.
İki ziyaretçinin müze anı defterine yazdıklarını aktarmak isterim. Bu ziyaretçiler aynı zamanda sanat eleştirmeni olarak bilinmektedirler. Birincisi Doğan HIZLAN: “Bir karikatür müzesinde bulunmak doğrusu beni mutlu etti. Herkesin çalışabileceği, araştırma yapabileceği güzel bir mekan. Gelişmesini, büyümesini gönülden dilerim”.

İkincisi, Hürriyet Gösteri Dergisi Yazı İşleri Müdürü Hami ÇAĞDAŞ: “Yalnız Eskişehir için değil, Türkiye için çok önemli bir işi başarmışsınız. Özellikle müzecilik ve korumacılık açısından önemli bir katkı. Kent için, üniversite için ne mutlu. Karikatürcüler için de…”


YASAL UYARI: Bu sitede yer alan tüm içerik, Prof.Atila Özer Müze Evi'ne aittir. Prof.Atila Özer Müze Evi'nin yazılı izni olmadan, bu içeriğin kopyalanması, imzalı veya imzasız kullanılması, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur.