tren

27 Eylül 2003

Söyleşi: Rahmi Emeç, 2 Eylül Gazetesi

 Makaleler ve Bildiriler

A.Özer, karikatür işiyle kaç yıldan beri ilgileniyor?

Otuz yıldan beri karikatür çizmeye, karikatür sanatını tanıtmaya, yaygınlaştırmaya çalışıyorum. Sergiler açtım, konferanslar verdim, sempozyumlara katıldım. Hem yurt içinde hem yurt dışında çalışmalarım oldu. Karikatür konusunu işleyen kitaplarım var. Otuzuncu yılı anımsamak ve bu güne kadar yaptıklarımı gözden geçirmek adına bir kitapçık yayınladım. Adını da “Ödüller” koydum. Otuz yıllık süre içinde otuzbir karikatürüm otuzüç ödül almış… Bu ödüllerin sekizi yurtdışından. Yani ülkemi Japonya’da, Makedonya’da, Almanya’da, Kuzey Kıbrıs’ta (Milli Takım oyuncusu gibi) temsil ettim.

“Karikatür”ü tanımlamaya çıktığınızda; onun işlevi, önemi, diğer sanat dallarıyla bağlarını nasıl açıklayabilirsiniz?

Karikatür; bir iletişim sanatıdır. Yani çizgi-mizahla bir düşünceyi ifade etme sanatıdır. Tıpkı bir yazarın, roman yazması, öykü yazması, bir müzisyenin beste yapması, bir şairin şiir yazması gibi karikatürcü de söylemek istediğini çizgilerle anlatan kişidir. Karikatürcü; mizahı kullanır, ifadesinde abartmalara yer verir, şaşırtıcı benzetmeler yapar ve söylemek istediğini kestirmeden söyler. İnsanlar karikatürü izlerken fazla zaman harcamazlar. Bunlar onun çekici yanlarıdır.

Türk karikatürünün, dünya karikatürü içindeki yeri nedir?

Bu günkü anlamıyla karikatür; 17. Yüzyılda İtalya’da ortaya çıkmıştır. Türk karikatürünün ise henüz 135 yıllık geçmişi vardır. Buna rağmen, Türk karikatürü dünyanın her yerinde bilinir. Özellikle 20. Yüzyılın ikinci yarısında 1950 Kuşağı diye bilinen karikatürcüler, dünyanın en tanınmış yarışmalarında birincilikler, önemli dereceler almıştır. Turhan Selçuk, Nehar Tüblek, Semih Balcıoğlu, Ferruh Doğan gibi sanatçılarımızı herkes tanımaktadır.

Karikatürünüzü besleyen olaylar, olgular nelerdir?

Gelişmiş ülkelerde karikatür daha çok eğlence amacı ile çizilmektedir. Bu yavaş yavaş bizde de böyle olmaya başladı. (Acaba bizim geliştiğimize bir işaret midir?!) Gelişmekte olan ülkelerde karikatürcüler; ülkelerindeki sosyal, ekonomik, siyasal çarpıklıkları ele alıyorlar. Ben de karikatürü bu amaçla çiziyorum. Her adımda bir çelişki, her an bir sorunla yüzyüze olan Türk karikatürcüsü için konu bulmak çok kolay. Bankta çekirdek yiyen bir vatandaşımız yanı başında duran çöp tenekesini kullanmayıp ayaklarının dibini çöp yığınına çeviriyorsa bunu çizmek çok mu zor… İşte ben bunlardan besleniyorum.

Beğendiğiniz karikatürcüler kimler?

Turhan Selçuk, Türk karikatürünün klasiğidir. Onun çizdiklerinden, karikatür sanatının ne anlama geldiğini öğreniyorum. Seksen yaşını geçtiği halde hala çizmeyi sürdürdüğü için onun gayretini, azmini seviyorum. Semih Balcıoğlu’nun her yıl bir kitap çıkarmasını imreniyorum. Bulgar karikatürcü’nün karikatürünü oya gibi işlemesine özeniyorum. Birçok Türk karikatürcüsünün gazete dergilerde yer bulamadıkları için çizmekten vazgeçmeyip sergiler açmasından etkileniyorum.

Karikatüre yeni başlayan gençlere öğütleriniz veya önerileriniz nelerdir?

Türkiye’de karikatürcüler hep kendi kendine öğrenip, ustalaşmışlardır. Bu yol uzun sürebilir, ancak sağlam yoldur. Eğer bir karikatürcü adayı, gazetelerde, dergilerde, sergilerde yer alan karikatürleri alıcı gözüyle izlerlerse ve sürekli çizerlerse sorun çözülecektir. Anadolu Üniversitesi’nde oldukça eski sayılabilecek bir Karikatür Kulübü var. Bu kulüp öğrencilerimize çalışma ortamını sağlıyor. Buradan herkes yararlanabilir. Ayrıca Çizgi Film ile uğraşmak isteyenlere Güzel Sanatlar Fakültemiz öncülük ediyor. Şimdilerde yeni bir örgütlenmeye gidiyoruz. Bu da Anadolu Üniversitesi Karikatür Sanatını Araştırma ve Uygulama Merkezi… Rektörümüz Prof. Dr. Engin ATAÇ’ın destekleriyle geçen yıl YÖK tarafından izni onaylandı. İlk faaliyet olarak uluslararası bir sergi planladık. Bu sergiye tüm karikatürcüler davetlidir.
Serginin konuları: 1. Eğitim, 2. Avrupa, 3. Euro’dur. Bu yıl çok tartışılacak olan bu konulardaki karikatürleri 30 Kasım’a kadar Merkezimize bekliyoruz. Bu karikatürler Araştırma Merkezi’nin arşivini oluşturacak ilerde kuracağımız Karikatür Müzesi’ne de yardımcı olacaktır. Türkiye’de ilk kez Anadolu Üniversitesi’nde açılan bu merkez sadece sergiler değil, konferanslar, paneller, açıkoturumlar düzenleyerek karikatür sanatının bilimsel olarak tartışılmasını da sağlayacaktır. Karikatürün haber verme, eğlendirme, eleştirme ve eğitim fonksiyonları hem karikatürcüler, hem de kuramcılar tarafından ele alınacak, bu konuda çalışmak, araştırma yapmak isteyenler desteklenecektir.

A.Özer Eskişehir’deki gazetelerde çizdi mi?

Eskişehir’de yayınlanan pek çok gazetede çizdim. Sakarya, Sonolay, İstikbal, Hürriyet’in Eskişehir Eki… Çeşitli sanat dergileri…

Şimdilerde nerelere çiziyorsunuz?

Şimdi Anadolu Üniversitesi’nin haftalık gazetesi Anadolu Haber’de çiziyorum. Aylık Bilişim dergisinde çiziyorum.Merkezi İngiltere’de olan FECO (Avrupa Karikatür Organizasyonları Birliği) adında bir kuruluş var. 10 yıldan beri ona üyeyim. Bu kuruluşun birçok sergisine katılıyorum.

Yurt dışından davetler alıyor musunuz?

Geçtiğimiz yaz, iki ayrı festivale davet edildim. İskoçya’da Ayr Festivali, Fransa’da St. Just Le Martel Festivali. Her ikisinde de Türk karikatürü için özel sergiler düzenlenmişti. Özellikle İskoçya’da ilk defa bir Türk karikatür sergisi açılıyordu. İskoçyalılara çok ilginç geldi. Serginin adını “Cips & Türk Lokumu” koymuşlar. Biz seyircilere lokum ikram ettik, onlar da ilginç olsun diye Londra’dan dansöz getirtmişler. Bu festivallerde karma Türk karikatürü sergilerine katıldım. Kişisel olarak daha önce Almanya ve Avusturya’da sergiler açmıştım. Ayrıca bu yıl da Avusturya’da düzenlenen “Uluslararası Feldkirchen Karikatür Festivali”ne katıldım. Bu festivalin yapıldığı yer; bir kasaba kadar küçük. Ama Almanya’dan, Slovakya’dan, Çek Cumhuriyeti’nden, Hollanda’dan, Fransa’dan gelen 30 civarında karikatürcü ile tanıştım. Onlarla bire bir ilişki kurmak hoştu.

Karikatür üzerine başka söylemek istediğiniz…?

Eskişehir; karikatür sanatına başından beri ilgi duymuş bir kent. Türkiye ve dünya çapında karikatürcüler yetiştirmiştir. Pertev Ertün, Beytullah Heper, Hikmet Cerrah, Cengiz Çalış, Abdullah Üçyıldız, İsmail Turan kendilerini ispatlamış daha başka çizerler… Bu güzel ve anlamlı kentte karikatür sanatı hep başarı ile devam edecektir, bundan eminim.
Bu söyleşi için teşekkür ederim.

ÖZGEÇMİŞ

ATİLA ÖZER

1949 yılında Burdur’da doğdu. Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisini bitirdi.”İletişim Sanatları” dalında yüksek lisans öğreniminden sonra Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nden “Grafik” dalında “Sanatta Yeterlik” aldı. 1995 yılında Doçent, 2001 yılında Profesör oldu. Halen Anadolu Üniversitesi’nde öğretim üyesidir. Almanca öğretmeni Vicdan Özer’le evlidir.

Karikatür sanatıyla çizer ve araştırmacı olarak ilgilenmektedir. İlk kişisel sergisini 1978 yılında Nasrettin Hoca’nın doğduğu köyde (Hortu) daha sonra Avusturya’nın Klagenfurt kentinde (1986), Eskişehir’de (1988), Şile’de (1992), Sivrihisar’da (1993), Ankara’da (1994), Anamur’da (1996) Almanya’nın Staufen kentinde (1996), Avusturya’nın Landeck kentinde (2000) sergiler açmıştır. Ayrıca pek çok ulusal ve uluslararası karma sergiye katılmıştır. Bir eseri de Varşova Karikatür Müzesi’ne alınmıştır. “Karikatüre Selam” (1982), ”Çizgiler” (1985),” Çizgimizah” (1995) adlarını taşıyan üç karikatür albümü ile “Karikatür Sanatı ve Reklamcılık” (1988), “İletişimin Çizgi Dili Karikatür “ (1994), “Yurtdışında Ödül Kazanan Türk Karikatürleri” (1995), “Kuramsal ve Uygulamalı KARİKATÜR” (1998) “Karikatür Müzeleri” (1999) adlı araştırma kitapları, “Grafik Üretim Teknikleri” (1995) adlı ders kitabı yayınlanmıştır.

ÖDÜLLERİ:

1) Kültür Bakanlığı Karikatür Yarışması-MANSİYON-1978.

2) Mimarlar Odası Karikatür Yarışması-BİRİNCİLİK ödülü -1978.

3) Müzeciler Derneği Karikatür Yarışması-BİRİNCİLİK ödülü-1980.

4) Hacıbektaş Sanat Festivali Karikatür Yarışması-İKİNCİLİK ödülü-1980.

5) Kuşadası Sanat Festivali Karikatür Yarışması-BAŞARI ödülü-1982.

6) Japonya Yomiuri Karikatür Yarışması-BAŞARI ödülü-1982.

7) Türkiye Çevre Sorunları Vakfı Grafik Yarışması-ÜÇÜNCÜLÜK ödülü-1982.

8) Yarın Dergisi Gençlik Ödülleri Yarışması-ÖZEL ödül-1982.

9) Japonya Yomiuri Karikatür Yarışması-ALTIN ödül-1983.

10) Trabzon Karadeniz Gazetesi Karikatür Yarışması-TAKA Mizah ödülü-1983.

11) TAKA 1. Karikatür Yarışması-Trabzon Tabibler Odası ÖZEL ödülü-1983.

12) Halk Sigorta Karikatür Yarışması-İKİNCİLİK ödülü-1984.

13) Milliyet Sanat Dergisi Karikatür Yarışması-BİRİNCİLİK ödülü-1985.

14) Burdur Müzesi Karikatür Yarışması-MANSİYON-1986.

15) Burdur Müzesi Karikatür Yarışması-ÜÇÜNCÜLÜK ödülü-1988.

16) Cumhuriyet Gazetesi Yunus Nadi Armağanı-ÜÇÜNCÜLÜK ödülü-1989.

17) Makedonya Üsküp Karikatür Yarışması-ÖZEL ödül-1989.

18) Burdur Müzesi Karikatür Yarışması- BİRİNCİLİK ödülü- 1990

19) Türkiye Eczacılık Kongresi Karikatür Yarışması-ÖZEL ödül-1991.

20) Çankaya Belediyesi Karikatür Yarışması-MANSİYON-1991.

21) Japonya,Okhotsk Uluslararası 5. Karikatür Yarışması-MANSİYON-1994.

22) Karadeniz Gazetesi Taka Karikatür Yarışması-ÜÇÜNCÜLÜK ödülü-1995.

23) Burdur Müzesi Karikatür Yarışması – ÜÇÜNCÜLÜK Ödülü-1996.

24) Bursa Rotary Kulübü Cemal Nadir Karikatür Yarışması- MANSİYON- 1996.

25) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Karikatürcüler Derneği Karikatür Yarışması – ÖZEL ÖDÜL- 1997.

26) Uluslararası Türk Spastik Çocuklar Derneği Karikatür Yarışması-ÖZEL ÖDÜL- 1997.

27) Nehar Tüblek Karikatür Yarışması- İKİNCİLİK Ödülü-2000

28) Japonya Yomiuri Shimbun Karikatür Yarışması- ÖZEL Ödül- 2001

29) Kapadokya Karikatür Yarışması- ÖZEL Ödül- 2001

30) Almanya Goethe Enstitüsü Karikatür Yarışması -ÖZEL Ödül- 2001

31) Japonya Yomiuri Shimbun Karikatür Yarışması -ÖZEL Ödül- 2002

32) Cemal Nadir Ulusal Karikatür Yarışması -MANSİYON Ödülü- 2002

33) 2.Kapadokya Karikatür Yarışması – MANSİYON Ödülü- 2002


YASAL UYARI: Bu sitede yer alan tüm içerik, Prof.Atila Özer Müze Evi'ne aittir. Prof.Atila Özer Müze Evi'nin yazılı izni olmadan, bu içeriğin kopyalanması, imzalı veya imzasız kullanılması, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur.