tren

22 Haziran 2003

Karikatür ve Bilişim

Karikatür ve Bilişim – (Haziran 2003) Bilişim Kültür Dergisi, Sayı: 86 – Ankara

 Makaleler ve Bildiriler
 Makaleler ve Bildiriler

Karikatür; tıpkı bir yazarın romanı, bir ozanın şiiri, bir bestecinin müziği gibi ifade etme ve iletişim aracıdır, insanlar, insanlığın başladığı ilk günden beri bu aracı kullanmışlar; işaretleşerek, konuşarak, yazarak, çizerek sürdürülen bu iletişim öyle görülüyor ki sonsuza kadar da sürdürülecek…

Karikatürcü, okuyucu ile iletişimini karikatür çizerek gerçekleştirmektedir. Karikatürde çizgiler, simgeler, renkler ve tüm bunların genelinde taşıdığı bir mesaj vardır. Okuyucu ya da izleyici bu mesajı kavrayıp, tepkisini gösterdiğinde iletişim sağlanmış demektir. Bu mesaj alışverişi bir kişi ile kolaylıkla sağlanabilir. Ancak tek tek kişilere ulaşmak pek akıllıca olmayacaktır. Bunu da çözmek için insanlar kitle iletişim araçlarını yaratmışlar, bir mesajı aynı anda binlerce – milyonlarca çoğaltarak daha çok kişiye ulaşmayı başarmışlardır.

Gazete, dergi, daha sonra televizyon gibi kitle iletişimi araçlarının ardından 21. yüzyıla girdiğimizde yeni kavramların arasında bilişim teknolojisinin öne çıktığını görüyoruz. Hızla gelişen bu teknolojiden elbette tüm insanlık yararlanacak; romancı da, ozan da, besteci de, karikatürcü de payına düşeni alacaktır.

Karikatürcü yaşadıklarını, duyduklarını, öğrendiklerini, çeşitli olayları, duygu ve düşüncelerini kafasında yoğurduktan sonra, bunlardan soyutlamalar yapar ve kendine has çizgisiyle bir yorum çıkarır. Bu yorum bazen güldürücü, bazen şaşırtıcı, bazen de düşündürücü olabilmektedir. Genellikle mizah içerikli karikatür mesajı insanların ilgisini çekmekte, sevilmektedir. Karikatürle iletişimin bir başka avantajı da çok küçük bir alan içerisinde, izleyicinin fazla zahmete girmeden görebileceği, kavrayabileceği şekilde verilmiş olmasıdır. Yazı ile verilmiş olan mesajlar gibi sayfalar dolusu, minik minik harflerden oluşmaz. Günümüzde özellikle Türk toplumunda uzun uzun okumak pek çok kimseye keyif vermemektedir. O nedenle karikatürle verilen kısa ve çarpıcı mesaj çekici gelmektedir.

BİLGİSAYAR ve KARİKATÜR

Pek çoklarının yararlandığı gibi bilişim teknolojisinden karikatürcüler de yararlanmaktadır. Öyle ki bu yararlanma sayısal olarak her gün artmaktadır. Bilgisayar bir karikatürcünün yaşantısına girdiğinde özellikle geleneksel malzemelerinde değişiklikler görüldü. Kağıt, kalem, mürekkep, boya gibi malzemeler işlevini yitirdi, ya da temelli ortadan kalktı, Bunların yerine fareler (mouse), klavyeler, tabletler vb. devreye girdi. Karikatürcü çizdiklerini
bilgisayar belleklerinde arşivlemeye başladı. Bunları sistematik bir düzenlemeyle albüm ya da özel dergiler şekline getirdi. Animasyonlar yani çizgi filmler üretti. Ve en güzeli de tüm bu karikatürlerini geniş kitlelerle paylaşmak için internet ağından yararlanmaya başladı. Bilindiği gibi internet; bilgisayarların birbirleriyle bağlanarak oluşturdukları bir ağ sistemidir. Bu öyle bir sistemdir ki; dünyanın her tarafından milyonlarca bilgisayar bu ağa dahil olmakta ve gün geçtikçe bu ağ akıl almaz büyüklüğe ulaşmaktadır.

internetin karikatürcülere sağladığı olanaklar şöyle sıralanabilir:
a) Gerek karikatürün kuramsal boyutunu öğrenmek ve gerekse çizim sırasında karikatürün içeriğini oluşturacak bilgi birikimi için araştırma, makale, ansiklopedik bilgi gibi kaynaklara ulaşma olanağı.
b) Sergi, yarışma, yayın gibi sanatsal etkinlikleri öğrenme, sipariş vererek istediklerini satın alma ve kendi ürünlerini satabilme olanakları.
c) Başkalarına mesaj gönderme, sohbet-tartışma odalarına girerek fikirlerini paylaşma olanağı.
d) internet yoluyla eğitim veren bir üniversite, kurum veya kişilerden eğitim alma olanağı.

e) Sanal sergi ve müzeleri izleme olanağı.
Tüm bu olanaklardan yararlanmak için öncelikle bir bilgisayar edinmek, sonra bu bilgisayarı internet ağına bağlatmak gerekmektedir.
BİLGİSAYARDA KARİKATÜR ÇİZİMİ

Karikatürcüler bilgisayarla karikatür çizerken iki yöntemden yararlanmaktadır.

1. Doğrudan çizim yöntemi

2. Siyah/beyaz çizimi kağıt üzerinde tamamlayarak bilgisayarda renklendirme yöntemi.
Doğrudan çizim yönteminde geleneksel malzemeler olmadan fare ve klavye ile çizim yapılmaktadır. Fareyi kalem gibi oradan oraya sürüklerken monitörden izlenerek çizimin kontrol dışına çıkmaması sağlanır. Belli bir deneyim sürecinden sonra ustalıkla bu iş kalemle çizilircesine kolaylaşa-biI-mektedir. Yurtdışında bazı çizerlerin kalem biçimindeki özel fare ile bilgisayarda karikatür çizdiklerini de gördüm.
ikinci yöntem ise geleneksel yöntemden de yararlanarak geliştirilen bir yöntemdir. Önce kurşun kalemle kağıt üzerine bir taslak yapılır, sonra siyah çini mürekkebi ve tarama ucu ile (ya da koyu siyah renkli keçeli kalemle) bu taslak siyah/beyaz olarak tamamlanır. Siyah/beyaz bu çizim, tarayıcılarla bilgisayara aktarıldıktan sonra renklendirme işleri bilgisayar olanakları ile yapılır.

Çalışmalarımda ben, daha çok ikinci yöntemi kullanıyorum. Bilişim dergisinde yayınlanan bazı karikatürlerimde bu gözlemlenebil-mektedir.
Okuyuculardan yararlanmak isteyenler çıkabilir düşüncesiyle örnek bir çalışma ile izlediğim bu yolu anlatmak istiyorum. Bu yolu ben de Sabri Varol’un “Mac Puf 2” kitabından öğrenmiştim. Kullanılan programın adı; ‘Photoshop’.

Siyah/beyaz olarak kağıt üzerinde çizdiğim karikatürü (Çizim 1), renklendirebilmek için bir tarayıcı aracılığı ile line-Art’ olarak bilgisayara aktardım. Dokümanın modunu ‘Grayscale’e çevirdim. ‘Channels’ paletine gidip mevcut kanalın bir kopyasını oluşturdum. Bu kopyayı dişiye çevirdim (‘Image’- ‘Adjusf- ‘Invert’). Sonra, biraz önce kopyasını oluşturduğum asıl karikatürü tam sayfa olarak seçip sildim.

siyah/beyaz karikatürüm ve arka planda damalı görüntü var. layer paleti’nin altındaki sayfa simgesini tıklayarak yeni bir boş ‘layer’ açtım. Siyah/beyaz karikatürü üste, boş’layer’i alta geçirdim. Üstteki çizimde kapalı bir alanı (‘Magic Wand’ ile) seçip alttaki (çizimdeki bilgisayar, adamın eli, başı vb) ‘layer’î etkin kılarak renkle doldurdum (‘Edit’—’Fiil’). Yani siyah/beyaz çizim üst layerde, renkler alt ‘layer’de
Ardından ‘CMYK’ veya ‘RGB’ moduna geçip layers’ paletinde ‘Background Layer’ını saydam yaptım. (Saydamlığı sağlamak için layer paneli’nde oluşan ‘Background’ yazısına çift tıklayarak açılan pencereyi onayladım). Sonra load Selec-tion’ ile daha önce kopyalayıp dişiye çevirdiğim görüntüyü çağırdım. Gelen görüntü seçilmiş olarak (nokta-nokta) geldiği için seçilen bölgeyi ‘Edit’—’Fiil’ komutuyla %100 siyah doldurdum ve seçilmişliği giderdim (‘Command’—D). Ekranda
oluştu. Bu renkleri yer yer ‘degrade’ olarak doldurdum. Daha sonra bazı bölgelerde ışık gölge efekti verebilmek için püskürtme boya aracı (airbrush) ile açıklık koyuluklarla monotonluğu öldürdüm. (Bazen seçtiğim alana ‘feather’ değeri verip kenarlarda daha yumuşak bir geçiş görüntüsü de sağlıyorum.) Sonra bir boş layer daha açıp (en altta) maviden beyaza ‘degrade’ aracı ile tüm zemini doldurdum. Boya işlemleri bitince ‘layer’leri birleştirdim ve kaydettim.
(Çizim 2)


YASAL UYARI: Bu sitede yer alan tüm içerik, Prof.Atila Özer Müze Evi'ne aittir. Prof.Atila Özer Müze Evi'nin yazılı izni olmadan, bu içeriğin kopyalanması, imzalı veya imzasız kullanılması, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur.